واکاوی جایگاه برنامه‌ریزی توسعه شهری مشارکتی و چالش‌های فراروی آن در اندیشه نهادگرا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکترای شهرسازی، گروه برنامه ریزی و طراحی شهری و منطقه ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 استاد گروه برنامه ریزی و طراحی شهری و منطقه ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

10.22124/upk.2020.16334.1457

چکیده

در متون سیاست‌گذاری عمومی و برنامه‌ریزی دهه‌های اخیر، مشارکت عمومی به‌منزله‌ی یک خیر مطلق یا نوعی کنش اعتقادی رایج در نظر گرفته شده است که به‌ندرت مورد تردید و پرسش واقع می‌شود. با این وجود، شواهد اندکی بر کارایی بلندمدت کاربست رهیافت‌های مشارکتی در بهبود شرایط مادی آسیب‌پذیرترین گروه‌ها یا موفقیت آنها در ایجاد تغییر اجتماعی وجود دارد. درعین‌حال، از آنجا که نهادها به رسمیت یافتن انتظارات متقابل در رفتارهای همکارانه کمک می‌کنند و اجازه اعمال تحریم در موارد عدم همکاری را می‌دهند؛ مباحث مرتبط با انگاشت مشارکت به‌شدت متأثر از نظریه‌های نونهادگرا هستند، و از سوی دیگر، فرایندهای مشارکتی خود توسط قواعد تشکیل و تنظیم می‌شوند. پژوهش حاضر با رویکرد تبیینی- اکتشافی، به بررسی علل عدم دستیابی رهیافت‌های مشارکتی به اهداف نخستین آن‌ها به‌عنوان یک مشکل در کنش جمعی، از طریق ردیابی علل و عوامل رفتارهای غیرهمکارانه در فرایندهای مشارکتی منجر به شکست، و تأکید بر لزوم تحلیل نهادی فرایندهای مشارکتی برای غلبه بر این مشکل بنیادین می‌پردازد. در این مسیر، پس از بررسی مبانی نظری مرتبط با انگاشت‌های پایه‌ی پژوهش، به شناسایی چالش‌های نهادی مطرح در خصوص انگاشت مشارکت در حیطه‌ی نظری و با تأکید بر انتقادات محتوایی در مسیر کاربست رهیافت‌های مشارکتی پرداخته شده،‌ و سپس با بکارگیری چارچوب توسعه و تحلیل نهادی معرفی شده توسط الینور استروم،‌ شناسایی قواعد نهادی هفت‌گانه‌ی تنظیم‌کننده‌ی فرایندهای مشارکتی در حیطه‌ی برنامه‌ریزی توسعه شهری و در نهایت، تبیین مدل مفهومی "چارچوب تحلیل نهادی برنامه‌ریزی توسعه شهری مشارکتی" صورت گرفته است. این چارچوب تحلیل، در پژوهش‌های کاربردی آتی، در سه سطح عملیاتی برای تولید برآمدهای عملی برنامه‌ریزی مشارکتی، در سطح سیاستگذاری برای تصمیم‌گیری و خط‌مشی‌گذاری در قالب محدودیت‌ها و قواعد انتخاب جمعی تأثیرگذار بر ساختار موقعیت‌های کنش برنامه‌ریزی مشارکتی، و در سطح قانونی برای تعیین‌ ترکیب مشارکت‌کنندگان ذیصلاح برای سیاست‌گذاری و قواعد تعیین‌کننده در این راستا،‌ قابل توسعه و بهره‌برداری خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Status of Participatory Urban Development Planning and its Challenges in the Institutionalist School of Thought

نویسندگان [English]

  • Rana Taghaddosi 1
  • Mohammad Hossein Sharifzadegan 2
1 PhD Candidate in Urban and Regional Planning, Department of Urban and Regional Planning & Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Department of Urban and Regional Planning & Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

In public policy and planning texts of recent decades, public participation has been regarded as absolute good or a common belief practice that is rarely questioned. However, there is little evidence of the long-term effectiveness of applying participatory approaches to improving the material conditions of the most vulnerable groups or their success in creating social change. At the same time, since institutions help to recognize mutual expectations in cooperative behaviors and allow sanctions to be imposed in cases of noncooperation, the issues surrounding the notion of participation are strongly influenced by neo-institutionalist theories. On the other hand, participatory processes are formed and regulated by institutional regulations. The present study, with an explanatory and exploratory approach, explores the causes of failing to achieve their primary goals as a problem in collective action, by tracing the roots of non-cooperative behaviors in participatory processes leading to failure, and emphasizing the need for institutional analysis to overcome this fundamental problem. In this paper, after examining the theoretical underpinnings of basic research assumptions, it identifies the institutional challenges posed by the theory of participation in the theoretical domain and emphasizes content criticism in applying the collaborative approaches. The Institutional Analysis and Development Framework (IAD) introduced by Elinor Ostrom is used to identify the seven-fold institutional rules governing participatory processes in the field of urban development planning, and finally, the conceptual model of the "Institutional Analysis Framework for Participatory Urban Development" is elaborated. This framework of analysis would be applicable in future applied research, at three levels namely: operational level, for generating practical outcomes of participatory planning, policymaking level for decision making and policy making within the constraints and rules of collective choice affecting the structure of participatory planning action situations, and expandable and operational at the legal level for determining participant composition for policy making and its determining rules.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Participation
  • Institutionalism
  • Participatory Urban Planning
  • Institutional Barriers
  • the Institutional Analysis and Development Framework (IAD)