شهر اسلامی: تخیل یا واقعیت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دوره دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد قزوین،قزوین، ایران

2 استاد گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایر ان

3 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه ازاد قزوین، قزوین، ایر ان

10.22124/upk.2019.13124.1184

چکیده

شهر اسلامی واژه ای است که شرق شناسان ، عمدتا فرانسوی، با مطالعه کالبدی شهرهای شمال افریقا، جعل کرده اند و پاره ای از ویژگی ها را درباره ی شهرهایی که با آن برخورد داشتند بیان نمودند و به شهر اسلامی نسبت دادند در صورتی که این ویژگی ها برخی به اقلیم و برخی به در هم آمیختگی فرهنگ و آداب و رسوم سرزمینی با فرهنگ اسلامی باز می گردد که هیچ کدام ربطی مستقیم با آموزه های تکوینی و تشریعی جهان بینی اسلامی ندارد. برای بررسی مفهوم شهر در دین اسلام باید به مهمترین کتاب آن یعنی قرآن کریم و همچنین سنت پرداخته شود تا شاید بتوان ویژگی های تکوینی و تشریعی شهر اسلامی را دریافت. در این مقاله برای کاوش در مفهوم شهر از روش پدیدارشناسی و تأویل متن استفاده شد و چهار مفهوم(بلد، قریه، مدینه و مصر) ازکتاب مبین برای شهر استخراج گردید که ویژگی های این مفهوم توسط تفاسیر علمای مطرح دین و بررسی روایات مربوطه توسط آنها روشن و تکمیل شد و این ویژگی ها با نظریات شرق شناسان درباره ی شهر اسلامی و با نظریات جدید شهرسازی در جهان و همچنین با ویژگی های شهر معاصر(اسلامی) مقایسه و تطبیق گردید. بررسی های انجام شده نشان می دهد که در شریعت اسلامی برای نحوه ی زیست انسانها و سبک زندگی آنها دستورالعمل های مشخص وجود دارد که تعیین کننده ی شرایط زیست آنها در شهر می شوند و در نهایت شهر تحت تاثیر این شیو ه ی زیست و سبک زندگی شکل می گیرد و کالبد آن را در کنار عوامل دیگر(فرهنگی، جغرافیایی و ...) می سازد.آنچه امروزه شهر اسلامی نامیده می شود، بسیار دور از آموزه های یاد شده است و نمی تواند شهر اسلامی باشد. شهری اسلامی است که هم ظاهر آن و هم باطن آن اسلامی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Islamic city:imagination or the truth

نویسندگان [English]

  • Marziyeh Pourmohammadi 1
  • Seyyed-Hossein Bahrainy 2
  • Zohreh Davoudpour 3
1 Urbanism Phd Researcher Faculty of Architecture and Urbanism Engineering Islamic azad university Qazvin branch , Qazvin, iran
2 Professor, Urban Planning Faculty, Fine Art Campus, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Qazvin Azad University
چکیده [English]

Islamic city” is a term coined by mostly French Orientalists who had undertaken structural studies of cities in northern Africa, they provided some characteristics of cities they had observed (and not all cities with Muslim residents), and attributed the characteristics to the Islamic city, notwithstanding the fact that some of these characteristics went back to climates, and others to the interminglement of cultures, manners, and customs of a land with the Islamic culture, which were not directly related to existential and legislative doctrines within the Islamic worldview. Therefore, in order to scrutinize the concept of city in Islam, we need to consult its most important source, that is the Quran, as well as the tradition, so as to home in on existential and legislative characteristics of the Islamic city. In this paper, we deploy methods of phenomenology and textual interpretation to inquire the notion of city, and we have gleaned four concepts (“balad,” “qaryah,” “madina,” and “misr”) from the Quran. Features of these concepts are elaborated by drawing on exegeses provided by prominent religious scholars and a survey of relevant hadiths. These features are then compared with theories of Orientalists about the Islamic city as well as modern theories of urbanization and features of contemporary (Islamic) cities. Studies show that in the Islamic Sharia, there are specific instructions for people’s lifestyle, which determine the conditions in which they live in the city, and in the end, the city is formed and its structure is constructed in virtue of such lifestyle, along with other factors (cultural, geographical, etc.). What is known today as the Islamic city is far from aforementioned doctrines, and cannot thus be property described as Islamic city. A city is Islamic if its interiors and exteriors are both Islamic.

کلیدواژه‌ها [English]

  • city
  • Islam
  • Orientalism
  • modern theories of urbanization
  • utopia

اراکی، محسن. (1397). فقه عمران شهری. قم: مجمع الفکر الاسلامی.

بحرینی، حسین، ولدخانی، حامد.( 1397). دهکده شهری: الگویی برای سکونتگاه پایدار. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

پرتوی، پروین.(1392). پدیدارشناسی مکان. تهران: فرهنگستان هنر.

جوادی آملی، عبدا... .(1391). مفاتیح الحیاه. قم : مرکز نشر اسراء.

حکیم، بسیم سلیم. شهرهای عربی-اسلامی: اصول شهرسازی و ساختمانی. ترجمه م ملک احمدی و ع اقوامی مقدم(1381). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

دانش، جابر.(1389). ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی و اﺻﻮل ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﺑﯽﮐﺎﻟﺒﺪی ﺷﻬﺮاﺳﻼﻣﯽ. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 1، 15-31.

ریمون، آندره. مقدمه ای بر شهرهای بزرگ عربی- اسلامی. ترجمه ح. سلطانزاده(1370). تهران: نشر مترجم.

سجادیان، مهیار، صفایی پور، مسعود. (1394). جستاری بر تحولات و تطورات مفهوم شهر اسلامی. جغرافیا و برنامه ریزی شهری چشم انداز زاگرس، 24، 159- 197.

شاکر، کمال مصطفی. (1392). خلاصه المیزان (4 جلد). مترجم فاطمه مشایخ. تهران: اسلام.

طباطبایی، سید محمد حسین. (1386).  تفسیر المیزان(20 جلد). ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی.قم: دفتر انتشارات اسلامی.

عمران زاده، بهزاد. (1394). تبیین عدالت فضایی در شهر آرمانی اسلام. رساله دکتری،دانشگاه تهران، دانشکده جغرافیا.

عمید، حسن.(1390). فرهنگ عمید. تهران : انتشارات امیرکبیر.

فارابی، ابونصر. السیاسه المدنیه. ترجمه حسن ملکشاهی(1389). تهران: سروش.

فرجام، رسول، سلیمانی مقدم، هادی و چاوشی، اسماعیل. (1390). مفهوم اجتماعی شهر از منظر متون و تعالیم اسلامی. برنامه ریزی منطقه ای، 1(2)، 27-40.

فلاحت، سمیه. (1390). برساخت شهر اسلامی. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 3،  35-44.

قرآن کریم. (1382). ترجمه محمد مهدی فولادوند. تهران: دارالقرآن الکریم.

قمی،عباس. (1382). فرهنگ واژگان قرآن کریم. مترجم غلامحسین انصاری. تهران: نشر بین الملل.

لینچ، کوین. تئوری شکل شهر. ترجمه سید حسین بحرینی (1381). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

مکارم شیرازى، ناصر. (1371). تفسیر نمونه(28 جلد). تهران: دار الکتب الإسلامیة. (کتاب اصلی در سال 1371 منتشر شده است)

معین، محمد. (1392). فرهنگ معین (6 جلد). تهران : انتشارات امیرکبیر.

نرم افزار جامع تفاسیر نور(3).

-نقی زاده، محمد.(1387). شهر و معماری اسلامی(تجلیات و عینیات). اصفهان: انتشارات مانی.

نقی زاده، محمد .(1389).  تاملی در چیستی شهر اسلامی. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 1، 1-14.

-نقی زاده، محمد (1396 ) . شهر اسلامی از اندیشه تا ظهور. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.

Abu-Lughod, J. L. (1987). The Islamic city–Historic myth, Islamic essence, and contemporary relevance. International Journal of Middle East Studies19(2), 155-176.

Alsayyad, N. (1991). Cities and caliphs, on the genesis of arab muslim urbanism. New York: greenwood press.

Hourani, A.H. (1970). The slamic city in the light of recent research in: A.H. Hourani and S.M. Stern, Eds. The Islamic city. Oxford, Cassirer: [Philadelphia]university of pennsylvannia press.

Lapidus, I.M. (1967). Muslim city in the later middle ages. Cambrighe: Harvard university press.

Lapidus I.M. (1969). Muslim city and Islamic societies. In: ira M. lapidus, ed. Middle eastern city, a symposium on ancient, Islamic, and contemporary middle eastern urbanism. Berkeley: university of California press.

Le Tourneau, R., & Clement, B. A. (1961). Fez in the Age of the Marinides... Translated from the French by Besse Alberta Clement. Norman.

 Raymond, A. (2005). Urban Life and Middle Eastern Cities. A Companion to the History of the Middle East, 207.

Von Grunebaum, G. E. (2013). Islam: essays in the nature and growth of a cultural tradition. Routledge.

Wheatley, P. (1976). Levels of space awareness in the traditional Islamic city. Ekistics, 354-366.   

Wirth, E. (1975). Die orientalische stadt. Saeculum 26, 45-94.